به گزارش میراثآریا، روز خبرنگار برای اصحاب رسانه تنها فرصتی برای گرامیداشت حرفهای نیست؛ گاهی فرصتی است برای آنکه قلم و دوربین از هیاهوی خبرهای روزمره فاصله بگیرند و راهی گوشهای از سرزمین شوند که شاید سالها در نزدیکی آن زیستهایم، اما کمتر دیده شده است.
این بار مقصد خبرنگاران خراسان جنوبی، روستای «چنشت» بود؛ روستایی در شهرستان سربیشه که وقتی قدم در کوچههایش میگذاری، مرز میان یک روستای امروزی و یک موزه زنده از تاریخ و فرهنگ چندان روشن نیست.
تور رسانهای چنشت به همت ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان جنوبی برگزار شد؛ سفری که قرار بود تنها یک بازدید رسانهای نباشد، بلکه فرصتی برای دیدن بخشی از ظرفیتهای تاریخی، طبیعی، فرهنگی و مردمشناختی روستا و آشنایی نزدیکتر اصحاب رسانه با برنامههای میراثفرهنگی برای توسعه گردشگری و آمادهسازی چنشت در مسیر حضور در فهرست روستاهای جهانی گردشگری باشد.
وقتی کوچهها حرف میزنند
ورود به بافت تاریخی چنشت، ورود به فضایی است که معماری بومی هنوز در آن نفس میکشد.
کوچههای باریک، دیوارهای کاهگلی بلند، سقفهای چوبی و خانههایی که در میان بافت کوهستانی روستا جای گرفتهاند، تصویری از شیوه زندگی مردمانی را پیش روی گردشگر قرار میدهد که معماری را نه صرفاً برای ساختن سرپناه، بلکه متناسب با اقلیم، نیاز و سبک زندگی خود شکل دادهاند.
اینجا کوچه فقط مسیر عبور نیست؛ بخشی از هویت روستاست.
در میان همین کوچهها، «کوچه آشتیکنان» یکی از عناصر جذاب بافت چنشت است؛ کوچهای بسیار باریک که روایت محلی درباره نام آن، بخشی از فرهنگ همزیستی مردم روستا را بازگو میکند. آنقدر باریک که عبور دو نفر از کنار یکدیگر در آن، گاه ناگزیر به نزدیکشدن و شانهبهشانه گذشتن است؛ روایتی ساده اما معنادار از فرهنگی که آشتی و همدلی را به بخشی از زندگی روزمره تبدیل کرده است.
در چنشت، حتی یک کوچه میتواند حامل روایت باشد. میدانگاهی که هنوز صدای شادی در آن میپیچد اما جذابیت چنشت فقط در معماری و بافت تاریخی آن خلاصه نمیشود.
در قلب روستا میدانگاهی قرار دارد که برای مردم چنشت تنها یک فضای عمومی نیست؛ بخشی از حافظه جمعی آنان است. این میدانگاه سالها محل برگزاری مراسم و جشنهای عروسی بوده و هنوز هم روایتگر بخشی از آیینهای اجتماعی مردم روستاست.
در اینجا خبری از تالارهای بزرگ و پرزرقوبرق شهری نیست. معماری بومی، خشت و گل و فضای صمیمی روستا، میزبان آیینهایی است که در آن شادی یک خانواده، شادی همه روستا محسوب میشود.
میدانگاه عروسی چنشت نمونهای از همان میراثی است که شاید در هیچ ویترین موزهای نتوان آن را بهطور کامل نمایش داد؛ زیرا این میراث زمانی معنا پیدا میکند که مردم آن را زندگی کنند.
رنگهایی که بخشی از هویتاند
اگر بخواهیم چنشت را با یک واژه توصیف کنیم، شاید «رنگ» یکی از نخستین واژههایی باشد که به ذهن میرسد.
پوشش سنتی زنان روستا با رنگها و نقشهای متنوع، در کنار دیوارهای کاهگلی و طبیعت کوهستانی، تصویری متفاوت از چنشت ساخته است.
این رنگها صرفاً عناصر زیباییشناختی نیستند؛ بخشی از هویت فرهنگی مردم منطقهاند. لباس محلی، آیین، موسیقی و شیوه برگزاری مراسم، مجموعهای بههمپیوسته از میراث ناملموس چنشت را شکل دادهاند؛ میراثی که تا زمانی که در زندگی مردم جاری باشد، زنده است.
همین ویژگی است که چنشت را برای عکاسان و خبرنگاران به مقصدی متفاوت تبدیل میکند؛ جایی که در هر قاب میتوان ترکیبی از معماری، انسان، طبیعت و فرهنگ را دید.
رسانه؛ بازوی معرفی و حفاظت
در جریان این تور رسانهای، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان جنوبی از نقش رسانهها در توسعه گردشگری و حفاظت از میراث فرهنگی سخن گفت.
سیداحمد برآبادی با تأکید بر اینکه رسانه یکی از بازوهای توانمند مجموعه میراثفرهنگی است، اظهار کرد: ما اعتقاد داریم رسانه یکی از بازوهای توانمند توسعه گردشگری و یکی از رفیقهای توانمند ما در حفاظت از میراث فرهنگی و ترویج صنایعدستی است.
او با تشبیه ساختار فعالیتهای میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی به یک تیم فوتبال گفت: ما شرایط را فراهم میکنیم و گل را شما میزنید.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان جنوبی ادامه داد: تفاوت حوزه میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی با بسیاری از دستگاهها این است که رسانه تنها نقش انعکاس عملکردها را ندارد، بلکه بخشی از فرآیند معرفی و توسعه را بر عهده میگیرد.
او تصریح کرد: یکی از مهمترین وظایف ما معرفی جاذبههای گردشگری است و این مهم تنها با قلم توانمند اصحاب رسانه و با نگاه و تصویر هنرمندانه آنها محقق میشود.
رسانههای خراسان جنوبی؛ یک گام جلوتر
برآبادی با اشاره به عملکرد رسانههای استان در یکونیم سال گذشته در سه حوزه حفاظت از میراثفرهنگی، توسعه گردشگری و ترویج صنایعدستی گفت: گزارشها و تولیدات رسانهای استان در این حوزهها از کیفیت قابل توجهی برخوردار بوده و حتی در مواردی رسانهها یک گام جلوتر از مجموعه میراثفرهنگی حرکت کردهاند.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان جنوبی افزود: تعداد خبرهای چالشی و گزارشهایی که با نگاه دقیقتر موضوعات را واکاوی کردهاند، نشان میدهد رسانههای استان نگاه فرهنگی جدی دارند و حتی در مواردی از مجموعه میراثفرهنگی یک گام جلوتر بودهاند.
او همچنین از نقش رسانهها در حل تعارضهای میان حفاظت از میراثفرهنگی و منافع مردم و دستگاهها سخن گفت و تأکید کرد: گاهی زبان رسانه برای بیان ضرورت حفاظت از میراثفرهنگی تأثیرگذارتر از زبان دستگاه اجرایی است.
برآبادی با قدردانی از اصحاب رسانه گفت: گاهی چیزی را که ما نمیتوانیم بیان کنیم، رسانهها میگویند و موضوعاتی را به شکلی مطرح میکنند که تأثیر آن بر افکار عمومی بیشتر است.
چنشت در مسیر جهانیشدن
یکی از محورهای مهم این تور رسانهای، تشریح روند اقدامات انجامشده برای قرار گرفتن چنشت در فهرست روستاهای جهانی گردشگری بود.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان جنوبی با اشاره به اینکه اقدامات مربوط به این موضوع از حدود سه تا چهار سال گذشته آغاز شده است، گفت: چنشت از سالهای گذشته به عنوان روستای هدف گردشگری مورد توجه بوده و اقدامات مختلفی برای توسعه زیرساختهای گردشگری و معرفی روستا انجام شده است.
او ادامه داد: در بیش از یک سال گذشته ابتدا نیازمندیها و نواقص روستا بر اساس معیارهای تعیینشده مورد آسیبشناسی قرار گرفت و پس از آن برای رفع این نواقص برنامهریزی شد.
برآبادی افزود: بهزودی تابلوهای معرفی روستا نصب میشود و اقدامات دیگری نیز برای تکمیل زیرساختها و آمادهسازی چنشت در این مسیر در دستور کار قرار دارد.
به گفته مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان جنوبی، قرار گرفتن چنشت در مسیر روستاهای جهانی گردشگری، نیازمند مجموعهای از اقدامات هماهنگ در حوزه زیرساخت، معرفی، مشارکت جامعه محلی و حفاظت از اصالت فرهنگی روستاست.
گردشگری؛ فرصتی برای اقتصاد روستا
توسعه گردشگری چنشت تنها به معرفی جاذبهها و جذب گردشگر محدود نمیشود. یکی از اهداف اصلی، ایجاد اقتصادی پایدار برای جامعه محلی است.
او از اختصاص تسهیلات ارزانقیمت و قرضالحسنه برای سرمایهگذاری در حوزه گردشگری روستا خبر داد و گفت: برای نخستینبار چنین تسهیلاتی در روستا پیشبینی شده و تلاش میکنیم گردشگری در چنشت شکل بگیرد و اقتصاد روستا بر مبنای گردشگری ایجاد شود.
برآبادی همچنین با تأکید بر ضرورت معرفی ظرفیتهای کمترشناختهشده استان گفت: بسیاری از جاذبههایی که گردشگران برای دیدن نمونههای مشابه آن به دیگر استانها یا حتی خارج از کشور سفر میکنند، نمونههای مشابه یا حتی بهتر در خراسان جنوبی دارند، اما هنوز آنگونه که باید معرفی نشدهاند. چنشت یکی از همین ظرفیتهاست؛ مقصدی که در صورت تکمیل زیرساختها و معرفی حرفهای میتواند سهم بیشتری از بازار گردشگری فرهنگی و روستایی کشور به خود اختصاص دهد.
چنشت؛ کلکسیونی زنده از تاریخ و فرهنگ
در حاشیه تور رسانهای، سیدمهدی ابراهیمی، دبیر مجمع نمایندگان خراسان جنوبی، با نگاهی متفاوت از چنشت سخن گفت؛ او چنشت را تنها یک نقطه جغرافیایی ندانست، بلکه آن را کلکسیونی زنده از تاریخ، فرهنگ و رمز و رازهای بشری توصیف کرد.
ابراهیمی با اشاره به نقش خبرنگاران در ثبت و انتقال خاطرات و رویدادهای زمان، اصحاب رسانه را نگهبانان خاطرات زمان و امین لحظههای رفته خواند و از تلاش آنان برای معرفی ظرفیتهای استان قدردانی کرد.
او با ادای احترام به اصحاب رسانه، خبرنگاران را صدای دردهای خاموش کوچهها توصیف کرد و گفت: در مقابل همت بالای خبرنگاران و گوهر قلم آنان که با خون دل جوشیده است، باید سر تعظیم فرود آورد.
جایی که آسمان به زمین نزدیک میشود/ چنشت تنها برای علاقهمندان به تاریخ و فرهنگ جذاب نیست
دبیر مجمع نمایندگان خراسان جنوبی با اشاره به ظرفیت گردشگری نجومی منطقه گفت: در فاصله حدود سه کیلومتری چنشت، رصدخانه «دکتر مجتهدی» قرار دارد؛ منطقهای که از نقاط مناسب برای رصد ستارگان در ایران به شمار میرود.
این ظرفیت در صورت توسعه زیرساختهای لازم میتواند چنشت را به مقصدی برای گردشگری نجومی نیز تبدیل کند؛ ظرفیتی که در کنار گردشگری فرهنگی و تاریخی، امکان شکلگیری یک بسته متنوع گردشگری را فراهم میکند.
از سنگنگارههای تنگل استاد تا غار چهلدختر
در کنار ظرفیتهای فرهنگی و طبیعی، آثار تاریخی و باستانی منطقه نیز بخش دیگری از جذابیت چنشت را شکل میدهد.
ابراهیمی با اشاره به سنگنگارههای «تنگل استاد» که به دوران پیش از پیدایش خط نسبت داده میشود و همچنین غار «چهلدختر»، این آثار را بخشی از شواهد تاریخی و فرهنگی منطقه دانست.
به گفته او، برخی از این مکانها در گذشته از حرمت و قداست ویژهای نزد مردم محلی برخوردار بودهاند و همین موضوع، پیوند میان میراث مادی و معنوی منطقه را نشان میدهد.
این مجموعه در کنار بافت تاریخی، آیینهای سنتی، پوشش محلی و جاذبههای طبیعی، چنشت را به مقصدی چندوجهی برای گردشگران تبدیل کرده است
زبانی که بخشی از تاریخ چنشت را روایت میکند / یکی از جذابترین بخشهای فرهنگ چنشت، زبان و شیوه ارتباط مردم محلی است
دبیر مجمع نمایندگان خراسان جنوبی با اشاره به ویژگیهای زبان محلی مردم چنشت، آن را حاصل ترکیبی از فارسی کهن، واژگان عربی و واژههای خاص محلی دانست و از برخی نمادها و شیوههای ارتباطی ویژه مردم روستا سخن گفت.
به گفته او، این زبان محلی تنها وسیلهای برای گفتوگو نیست، بلکه حامل بخشی از تاریخ و هویت اجتماعی چنشت است؛ سرمایهای ناملموس که ثبت، مستندسازی و معرفی آن میتواند به حفظ هویت فرهنگی روستا کمک کند.
آیینهایی که هنوز زندگی میکنند/ چنشت را نمیتوان بدون آیینهایش شناخت
مراسم عروسی، موسیقی محلی، پوشش سنتی و شیوه برگزاری آیینهای اجتماعی، بخشی از میراث ناملموس روستا را تشکیل میدهد.
ابراهیمی با اشاره به آیینهای سنتی عروسی در چنشت گفت این مراسم در گذشته تا سه شبانهروز ادامه داشته و در آن پوشش سنتی، سکههای نقره متعلق به دوره قاجار و موسیقی اصیل حضور داشته است.
این آیینها برای گردشگری فرهنگی چنشت یک ظرفیت جدی محسوب میشوند؛ ظرفیتی که البته معرفی و حضور گردشگران در آن باید با احترام به حریم جامعه محلی و حفظ اصالت آیینها همراه باشد.
چنشت از این منظر بیش از آنکه تنها مجموعهای از بناها و جاذبههای فیزیکی باشد، یک مکتب مردمشناسی است؛ جایی که بخشی از تاریخ اجتماعی مردم هنوز در شیوه زندگی آنان جریان دارد.
از گلایه گردشگران تا شکلگیری زیرساخت اقامتی
یکی از مشکلات چنشت در سالهای گذشته، کمبود زیرساختهای اقامتی بود؛ مشکلی که باعث میشد گردشگر پس از رسیدن به روستا امکان ماندگاری مناسب نداشته باشد.
ابراهیمی با اشاره به این وضعیت گفت: در گذشته روستا حتی یک فضای اقامتی استاندارد برای پذیرش گردشگران نداشت و این موضوع یکی از چالشهای اصلی توسعه گردشگری چنشت بود. اما امروز شرایط در حال تغییر است.
به گفته او، با اقدامات انجامشده و حمایت مجموعههای مسئول، ۱۴ سوئیت گردشگری و خانهمسافر با استانداردهای مناسب آماده بهرهبرداری شده است؛ ظرفیتی که میتواند امکان اقامت گردشگران و افزایش ماندگاری آنان در روستا را فراهم کند.
این تحول زیرساختی، اگر با توسعه سایر خدمات گردشگری، آموزش جامعه محلی، معرفی هدفمند جاذبهها و ایجاد زنجیره عرضه محصولات و خدمات همراه شود، میتواند چهره گردشگری چنشت را تغییر دهد.
چنشت؛ مقصدی که هنوز باید بیشتر شناخته شود
یکی از چالشهای مهم چنشت، فاصله میان ظرفیتهای موجود و میزان شناخت عمومی از این روستاست.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان جنوبی، نیز با اشاره به این موضوع، بر ضرورت معرفی جاذبههای کمترشناختهشده خراسان جنوبی تأکید کرد و گفت بسیاری از جاذبههایی که گردشگران برای دیدن نمونههای مشابه آن به نقاط دیگر کشور یا حتی خارج از کشور سفر میکنند، در خراسان جنوبی وجود دارد، اما هنوز آنگونه که باید معرفی نشدهاند.
چنشت یکی از همین نمونههاست؛ روستایی که مجموعهای از ظرفیتهای تاریخی، طبیعی، فرهنگی، مردمشناختی و گردشگری را در یک محدوده در کنار هم قرار داده است.
در چنین شرایطی، معرفی چنشت نباید صرفاً به انتشار چند تصویر از لباسهای محلی یا معماری کاهگلی محدود شود. آنچه میتواند این روستا را به یک مقصد گردشگری متمایز تبدیل کند، روایت یکپارچهای است که همه این عناصر را در کنار یکدیگر قرار دهد.
رسانه؛ حلقه اتصال چنشت با مخاطب ملی و جهانی/ در این میان، رسانه نقشی فراتر از معرفی یک مقصد گردشگری دارد
رسانه میتواند روایت درست و اصیل یک جامعه را به مخاطب منتقل کند؛ میتواند به گردشگر بگوید که در چنشت تنها برای دیدن یک خانه تاریخی یا یک منظره طبیعی سفر نمیکند، بلکه قرار است با بخشی از یک فرهنگ زنده مواجه شود. همین نگاه است که میتواند گردشگری را از بازدید به تجربه تبدیل کند.
خبرنگاری که وارد کوچههای چنشت میشود، تنها یک سوژه برای خبر پیدا نمیکند؛ با بخشی از تاریخ شفاهی، فرهنگ، آیین، معماری و سبک زندگی مردم مواجه میشود و میتواند این تجربه را به مخاطبی منتقل کند که شاید هزاران کیلومتر با این روستا فاصله داشته باشد.
جهانیشدن بدون از دست دادن اصالت
چنشت اکنون در نقطهای قرار گرفته که از یک سو برخورداری از ظرفیتهای تاریخی، فرهنگی و طبیعی، آن را به مقصدی جذاب برای گردشگران تبدیل کرده و از سوی دیگر، توسعه زیرساختها و قرار گرفتن در مسیر روستاهای جهانی گردشگری، فرصت تازهای برای معرفی آن ایجاد کرده است.
اما جهانیشدن یک مقصد گردشگری، تنها به نصب تابلو و ایجاد زیرساخت ختم نمیشود. آنچه چنشت را ارزشمند کرده، همان چیزی است که باید در مسیر توسعه بیش از همه حفظ شود: اصالت.
اگر قرار است گردشگری در چنشت توسعه پیدا کند، معماری بومی، آیینهای سنتی، پوشش محلی، زبان و شیوه زندگی مردم باید نه به عنوان مانعی برای توسعه، بلکه به عنوان مهمترین سرمایه گردشگری روستا دیده شود.
جامعه محلی نیز باید در این فرآیند نقش اصلی داشته باشد؛ زیرا هیچ مقصدی بدون رضایت و مشارکت ساکنان آن نمیتواند گردشگری پایدار داشته باشد.
یک تور رسانهای و یک مسئولیت تازه/ تور رسانهای چنشت در نهایت تنها یک برنامه بازدید نبود
خبرنگاران در این سفر با روستایی مواجه شدند که میراث در آن هنوز در زندگی روزمره جریان دارد؛ در کوچههای باریک، در دیوارهای کاهگلی، در لباسهای رنگارنگ زنان، در میدانگاه عروسی، در زبان محلی، در موسیقی و آیینها و حتی در آسمان پرستارهای که شبهای چنشت را به فرصتی برای گردشگری نجومی تبدیل میکند.
چنشت از آن دست مقصدهایی است که اگر تنها در چند خبر کوتاه خلاصه شود، بخش بزرگی از داستانش ناگفته میماند. اینجا میراث هنوز پشت ویترین نرفته است. هنوز میتوان آن را در کوچهها دید، از زبان مردم شنید، در آیینها لمس کرد و در رنگ لباسها و معماری روستا به تماشا نشست.
شاید همین ویژگی، مهمترین تفاوت چنشت با بسیاری از مقاصد گردشگری باشد؛ در اینجا گردشگر با مجموعهای از آثار جدا از زندگی مواجه نیست، بلکه وارد محیطی میشود که میراث همچنان بخشی از زندگی مردم است.
روایت چنشت از کوچهها تا جهان
اکنون چنشت در آستانه مرحلهای تازه قرار گرفته است؛ مرحلهای که در آن توسعه زیرساختهای گردشگری، ایجاد ظرفیتهای اقامتی، اختصاص تسهیلات سرمایهگذاری، معرفی جاذبهها و تلاش برای حضور در فهرست روستاهای جهانی گردشگری، در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند. اما موفقیت این مسیر تنها با ساختوساز و سرمایهگذاری رقم نمیخورد.
چنشت پیش از هر چیز نیازمند روایت است؛ روایتی که بتواند ارزشهای تاریخی، فرهنگی و اجتماعی آن را برای مخاطب امروز بازتعریف کند.
در این میان، رسانه میتواند حلقه اتصال چنشت با جامعه ملی و حتی مخاطبان بینالمللی باشد؛ حلقهای که از یک سو ظرفیتهای روستا را معرفی میکند و از سوی دیگر، اهمیت حفاظت از اصالت آن را یادآور میشود.
تور رسانهای هفته خبرنگار شاید در ظاهر یک سفر یکروزه بود، اما برای چنشت میتواند آغاز یک مسیر تازه باشد؛ مسیری که در آن کوچههای آشتیکنان، میدانگاههای عروسی، لباسهای رنگارنگ، زبان و آیینهای کهن، سنگنگارهها، غارها، آسمان پرستاره و معماری بومی، هرکدام بخشی از روایت بزرگتری به نام «چنشت» باشند.
روایتی از یک روستا که میراث در آن هنوز زندگی میکند.
و حالا نوبت قلمها و دوربینهاست که این روایت را از کوچههای چنشت به مخاطبان ملی و جهانی برسانند؛ تا «سرزمین رنگها» نه فقط دیده شود، بلکه شناخته و شایستهتر از گذشته معرفی شود.
انتهای پیام/
نظر شما